1. Aşama: İş Değerleme Sisteminin Kurulması

Kullanılacak Faktörler ve Ağırlıkların Belirlenmesi

Faktör puanlama yönteminde işin kendisi değerlendirilir; işi yapan kişinin performansı değil, işin gerektirdiği nitelikler esas alınır. Bu uygulamada dört ana faktör ve bunlara bağlı alt faktörler kullanılmıştır. Toplam puan 1000 olarak belirlenmiştir

Değerlenecek 8 Pozisyonun Belirlenmesi

Fabrikada değerlenecek 8 pozisyon aşağıdaki gibi seçilmiştir. Bu pozisyonlar, üretim hattından destek hizmetlerine kadar farklı nitelik düzeylerini temsil etmektedir.

1. Üretim Operatörü (Vasıfsız)

2. Üretim Operatörü (Vasıflı / Makine Operatörü)

3. Forklift Operatörü

4. Kalite Kontrol Teknisyeni

5. Bakım-Onarım Teknisyeni

6. Depo Sorumlusu

7. Üretim Şefi (Vardiya Şefi)

8. Üretim Müdürü

Her pozisyon, alt faktörlerdeki tanımlara göre derecelendirilir ve o derecenin puanı alınır. Aşağıdaki tablo, her pozisyonun alt faktörlerden aldığı puanları ve toplam iş değerleme puanını göstermektedir 

Toplam puanlar hesaplandıktan sonra, işler benzer puan aralıklarında gruplandırılır. Bu gruplar, ücret yapısının temelini oluşturur. 

Piyasa Ücret Araştırması Yapılması ve Ücret Bandı Kurulumu

İş grupları oluşturulduktan sonra, her grup için piyasa ücret araştırması yapılır. Örnek olarak 2025 yılı için aşağıdaki aylık brüt ücret aralıkları tespit edilmiştir(TL). Ücret araştırmasında dış destek alınabilir. Sektör Ücret Araştıma Anketlerine katılım sağlanarak, hem kimliksiz veri paylaşımı hemde veri toplama yapılabilir. Mümkün olduğunca benzer boyutlu işletmelerin (ciro,sektör, çalışan sayısı) verileri belirli bir örneklem büyüklüğünde dikkate alınmalıdır. Özet olarak sektörde yaygın ve içeriği daha net olan (İnsan kaynakları Uzmanı, Finans Uzmanı vb.) çıpa veya anahtar pozisyon olarak adlandıracağımız  pozisyonlar herbir iş grubu içerisinden belirlenerek bunların piyasa ücretleri tespit edilir.  Bir grafik oluşturulur ve çıpa pozisyonların piyasa ücretleri (y) eksenine yerleştirilir. Grafiğin x eksenine ise işletmenin kendi pozisyonlarının puanları yerleştirilir. Kesişim noktalarını en iyi temsil eden bir regresyon veya fonksiyon eğrisi elde edilir. Bu regresyon modeli üzerinde iş gruplarına karşılık gelen alt-orta-üst bantlar ve bunların ücret değerleri tespit edilir.  Herbir pozisyonun banddaki konumu ise interpolasyon yöntemi ile belirlenir.

2. Aşama: Nihai Ücret Formülasyonunu

Kullanıcı dostu tek bir denklem yerine, profesyonel uygulamada kullanılan aşamalı yapı şöyledir:

İş Değerleme Puanından Başlangıç Ücreti (Baz Ücret) Belirleme
Pozisyonun Ücret Bandındaki Konumu=(Pozisyonun Toplam Puanı-Alt Grup Sınır Puanı)/(Grup Üst Sınır Puanı- Grup  Alt  Sınır Puanı)    Ardından bu yüzde, grubun piyasa alt sınırı ile üst sınırı arasında bir başlangıç ücretine dönüştürülür.

Piyasa Düzeltmesi
İş değerlemesi iç dengeyi sağlar; ancak bazı uzmanlık alanlarında (örn. yazılım, bakım-onarım) piyasa ücretleri genel ortalamanın üzerindedir. Bu durumda, iş grubu değiştirilmeden piyasa kıtlık primi veya piyasa düzeltme katsayısı uygulanır. Bu, “unvan ücreti” yerine kullanılan profesyonel yaklaşımdır.

Bireysel Farklılık Düzeltmeleri (Kıdem, Performans, Eğitim)
Bu aşamada ücret düzeltme matrisi devreye girer. Matris, çalışanın compa-ratio (mevcut ücretin bant orta noktasına oranı) ile performans notunu birlikte değerlendirerek ücret artış oranını belirler. Kıdem ve eğitim ise genellikle baz ücrete küçük sabit ekler veya başlangıç konumunu yukarı çeken faktörler olarak ele alınır. Kıdemin parasal ödüle dönüştürülmesinde, yıla bağlı kademeli bir ölçek kullanılması yaygındır.

Nihai Ücret

Önemli not: Performans ve kıdem ekleri, baz ücretin bant dışına taşmaması için genellikle bant üst sınırına kadar sınırlandırılır. Ayrıca, piyasa düzeltmesi baz ücrete oransal olarak yansıtılır; kıdem ve performans gibi eklentiler ise sabit tutarlar veya düşük oranlı ilaveler olarak kalır.

Nihai Ücret= (Baz Ücret x Piyasa Düzeltme Katsayısı)+Kıdem  Eki + Performans Eki +Eğitim Eki

3. Aşama: 8 Pozisyon ve 14 Kişilik Senaryo Belirleme

Önceki çalışmadaki 5 iş grubu ve puan aralıkları korunmuştur. Aşağıda her pozisyon için senaryo gereği atanan kişiler, kıdemleri, performans notları (1: Beklentinin altında, 2: Beklentiyi karşılıyor, 3: Beklentinin üzerinde) ve eğitim düzeyleri yer almaktadır.

4. Aşama: Adım Adım Nihai Ücret Hesaplaması

Baz Ücretlerin Belirlenmesi

Her iş grubunun piyasa alt-orta-üst değerleri daha önce belirlenmişti. Pozisyonun puanı, grup içindeki yüzdelik konumu belirler ve baz ücret bu konuma göre enterpolasyonla bulunur.

Örnek hesaplama – Bakım-Onarım Teknisyeni (Hasan):

Puan: 550, Grup 3 (401–550 aralığı).

Grup içi konum: (550 - 401) / (550 - 401) = %100 (bandın en üstü).

Baz ücret: 32.000 + (42.000 - 32.000) × %100 = 42.000 TL.

Örnek hesaplama – Satınalma Uzmanı (Burak):

Puan: 430, Grup 3.

Grup içi konum: (430 - 401) / 149 ≈ %19,5.

Baz ücret: 32.000 + 10.000 × 0,195 ≈ 33.950 TL.

2025 yılı için aynı yöntemle tüm pozisyonların baz ücretleri:

Piyasa Düzeltme Katsayılarının Uygulanması

İş değerlemesi iç dengeyi sağlar; ancak Yazılım Uzmanı ve Bakım-Onarım Teknisyeni gibi bazı uzmanlık alanlarında piyasa ücretleri, aynı puandaki diğer işlere göre belirgin şekilde yüksektir. Bu durumda iş grubu değiştirilmez; baz ücrete piyasa düzeltme katsayısı uygulanır. Senaryo gereği belirlenen katsayılar:

  Yazılım Uzmanı: ×1,15 (yüksek piyasa talebi)

  Bakım-Onarım Teknisyeni: ×1,08 (nitelikli teknik personel kıtlığı)

  Diğer tüm pozisyonlar: ×1,00

Düzeltilmiş baz ücretler:

  Yazılım Uzmanı: 54.280 × 1,15 = 62.422 TL

  Bakım-Onarım Teknisyeni: 42.000 × 1,08 = 45.360 TL

   Diğerleri: değişmedi.

Kıdem, Performans ve Eğitim Eklerinin Hesaplanması

Bu aşamada her çalışanın bireysel özellikleri, düzeltilmiş baz ücrete sabit tutarlı ekler olarak yansıtılır. Kıdem eki, yıla bağlı kademeli bir ölçekle belirlenir; performans eki, performans notuna göre baz ücretin belirli bir yüzdesi olarak hesaplanır; eğitim eki ise lisans ve üzeri için sabit bir tutardır. Aşağıdaki tablo, senaryo gereği kullanılan ek kalemlerini göstermektedir.

Not: Performans eki, düzeltilmiş baz ücret üzerinden hesaplanır. Kıdem ve eğitim ekleri sabit tutarlardır. Rakamlar çalışma dönemine göre güncellenir.

Nihai Ücretlerin Hesaplanması (14 Kişi)

Aşağıdaki tablo, her çalışan için düzeltilmiş baz ücret, kıdem eki, performans eki ve eğitim eki toplamını göstererek nihai ücrete ulaşmaktadır.